Boşanmalarda Ev Eşyalarının ve Ziynetlerin Paylaşımı

Boşanmalarda Ev Eşyalarının ve Ziynetlerin Paylaşımı. Türk Aile Hukuku sistematiği içerisinde, evlilik birliğinin sona ermesi neticesinde gündeme gelen mal rejiminin tasfiyesi ve buna bağlı menkul malların paylaşımı, doktrin ve uygulamada en yoğun tartışmaların yaşandığı alanlardan birini teşkil etmektedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 2002 yılında yürürlüğe girmesiyle kabul edilen “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi”, eşlerin evlilik birliği içerisindeki ekonomik ortaklığını temel alan bir yapı öngörmüş olsa da, “ev eşyası” ve “ziynet eşyası” (düğün takıları) kavramlarının hukuki niteliği, bu genel rejimin ötesinde özel bir içtihat hukuku ile şekillenmiştir. Özellikle 2023 ve 2024 yılları, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarında köklü değişikliklere gittiği, cinsiyet temelli “özgüleme” kriterlerinden “mülkiyet ve aidiyet” esaslı yeni kriterlere geçiş yaptığı bir milat olarak kabul edilmektedir.

İşbu rapor, ev eşyalarının (beyaz eşya, mobilya, elektronik cihazlar) ve ziynet eşyalarının (altın, mücevher, nakit takılar) hukuki statüsünü, mülkiyet karinelerini, ispat yükü dağılımını, yargılama usullerini ve infaz aşamasındaki bedel tespit sorunlarını; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (HGK) kararları ve güncel daire içtihatları ışığında, tüm detaylarıyla ve akademik bir derinlikle incelemektedir. Raporda, sadece mevcut kurallar dizisi değil, bu kuralların arkasındaki hukuki mantık, sosyolojik gerekçeler ve uygulamada yarattığı etki analiz edilmiştir.

1. Türk Hukukunda Mal Rejimleri ve Eşya Kavramının Yeri

Ev eşyalarının paylaşımını anlayabilmek için öncelikle TMK’nın mal rejimi sistematiğinin doğru kavranması elzemdir. TMK m. 202 uyarınca, eşler arasında aksine bir sözleşme bulunmadıkça “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi” uygulanır. Bu rejim, eşlerin evlilik süresince “karşılığını vererek” (emek, maaş, ticari kazanç) elde ettikleri malvarlığı değerlerinin (edinilmiş mal) boşanma halinde eşit paylaşımını (artık değere katılma) öngörür. Ancak kanun koyucu, TMK m. 220 ile bazı malları “Kişisel Mal” sayarak paylaşım dışı bırakmıştır. İşte ev eşyaları ve ziynetler konusundaki temel ihtilaf, bu malların “edinilmiş mal” mı yoksa “kişisel mal” mı olduğu noktasında düğümlenmektedir.

Yargıtay uygulamasında menkul mallar iki ana kategoride ele alınır:

1. Olağan Ev Eşyaları: Evlilik birliğinin idamesi ve ortak yaşamın sürdürülmesi için kullanılan mobilya, beyaz eşya, ev tekstili vb.
2. Ziynet Eşyaları: Düğün merasiminde veya evlilik birliği içinde eşlere takılan, ekonomik değeri haiz altın, döviz ve mücevherat.

Her iki kategori, ispat kuralları, zamanaşımı ve mülkiyet karineleri bakımından farklı hukuki rejimlere tabidir. Raporumuzun ilerleyen bölümlerinde bu ayrım, güncel Yargıtay kararları ekseninde derinlemesine irdelenecektir.

2. Olağan Ev Eşyalarının Hukuki Statüsü, Mülkiyeti ve Tasfiyesi

Ev eşyaları, evlilik birliğinin fiziki mekanını oluşturan ve eşlerin ortak kullanımına özgülenen menkullerdir. Boşanma davası ile birlikte veya sonrasında açılan eşya alacağı davalarında, bu eşyaların kime ait olduğu ve nasıl paylaşılacağı hususu, “edinme zamanı” ve “finansman kaynağı” parametrelerine göre belirlenir.

2.1. Edinme Zamanına Göre Mülkiyetin Tespiti

Yargıtay, ev eşyalarının aidiyetini belirlerken eşyanın satın alındığı tarih ile ödemenin yapıldığı tarih arasındaki ilişkiyi mercek altına almaktadır. Bu analiz, eşyanın kişisel mal mı yoksa edinilmiş mal mı olduğunu tayin eder.

2.1.1. Evlilik Öncesi Tamamlanan Satın Almalar

Eşlerden birinin, evlilik birliği kurulmadan (nikah akdinden) önce satın aldığı ve bedelini tamamen kendi kişisel birikimiyle veya ailesinin desteğiyle ödediği ev eşyaları, o eşin “Kişisel Malı” statüsündedir. TMK m. 220/2 bendi uyarınca, mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan malvarlığı değerleri kanun gereği kişisel maldır.

Bu tür eşyalar, mal rejiminin tasfiyesine (paylaşıma) konu edilmez. Boşanma durumunda, eşyanın maliki olan taraf, diğer eşten bu eşyanın aynen iadesini talep edebilir. Diğer eşin bu mal üzerinde “katılma alacağı” veya “değer artış payı alacağı” talep etme hakkı bulunmamaktadır. Örneğin, erkeğin evlenmeden önce alıp bedelini ödediği bir televizyon veya kadının çeyiz olarak getirdiği ve ailesi tarafından alınan yatak odası takımı, mutlak surette kişisel maldır.

2.1.2. Kritik Ayrım: Evlilik Öncesi Alınan Ancak Ödemesi Evlilik İçinde Yapılan Eşyalar

Uygulamada en sık karşılaşılan ve hukuki ihtilafa en açık konulardan biri budur. Taraflar genellikle nişanlılık döneminde ev eşyalarını satın almakta, taksitlendirmekte veya kredi kartı ile borçlanmakta, ancak bu borçların ödemesi evlilik birliği kurulduktan sonra maaş veya diğer gelirlerle yapılmaktadır.

Yargıtay’ın bu konudaki yaklaşımı matematiksel bir “Denkleştirme” (TMK m. 230) hesabı üzerine kuruludur:

• Kural: Bir malın mülkiyeti, faturası kimin adına ise veya kimin zilyetliğinde ise ona ait sayılır. Ancak, bu malın edinilmesi veya borcunun ödenmesi için diğer mal grubundan (edinilmiş mal grubundan) yapılan ödemeler dikkate alınır.
• Uygulama: Eşya evlilik öncesi alınmış olsa dahi, taksitleri evlilik birliği içerisinde “edinilmiş mallardan” (örneğin eşlerin maaşından) ödenmişse, bu eşya üzerinde diğer eşin de hakkı doğar. Ancak bu hak, eşyanın mülkiyetine ortaklık şeklinde değil, ödenen bedel oranında bir “alacak hakkı” şeklindedir.
• Örnek Vaka Analizi: Erkek eş, evlenmeden bir ay önce 50.000 TL değerinde bir koltuk takımı almıştır. 10.000 TL peşinatı kendi birikiminden ödemiştir. Kalan 40.000 TL ise evlendikten sonra 10 taksit halinde, erkeğin çalışarak elde ettiği maaşından ödenmiştir.
  • Analiz: Koltuk takımı erkeğin adına kayıtlı (faturası onda) olabilir. Ancak bedelin %80’i (40.000 TL) edinilmiş mallar (maaş) ile karşılanmıştır. Boşanma halinde kadın, bu 40.000 TL’lik kısmın yarısı (20.000 TL) üzerinde “artık değere katılma alacağı” talep edebilir. Eğer bu hesaplama yapılmazsa, evlilik birliğinin ekonomik emeği tek bir eşin malvarlığına haksız şekilde kaydırılmış olur.

2.1.3. Evlilik Birliği İçinde Edinilen Eşyalar

Evlilik tarihinden sonra alınan ve bedeli eşlerin gelirleri, maaşları veya ticari kazançları ile ödenen tüm ev eşyaları (mobilya, perde, halı, beyaz eşya, elektronikler), TMK m. 219 gereği “Edinilmiş Mal” kabul edilir.

Burada faturanın kimin adına düzenlendiğinin bir önemi yoktur. Yargıtay, evlilik içinde alınan eşyaların ortak yaşam için alındığını ve kaynağının aksi ispatlanmadıkça edinilmiş mal olduğunu kabul eder. Bu eşyaların tasfiyesinde, eşyaların güncel sürüm değeri (rayiç bedel) belirlenir ve toplam değer yarı yarıya paylaştırılır. Ancak uygulamada genellikle eşyalar kimde kaldıysa (veya kim kullanmaya devam edecekse) o eşte bırakılır ve değerinin yarısı diğer eşe nakit olarak ödenir.

2.2. İspat Hukuku Açısından Fatura, Çeyiz Senedi ve Zilyetlik

Ev eşyası davalarında (Eşya Alacağı Davası), “kimin malı” sorusunun cevabı delillerle verilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca ispat yükü, iddia edene düşer.

1. Fatura: Fatura, mülkiyet karinesi oluşturan en güçlü yazılı delildir. Ancak fatura, mutlak bir mülkiyet belgesi değildir; aksinin ispatı mümkündür (örneğin faturanın koca adına olduğu ancak ödemenin kadının babası tarafından yapıldığı banka dekontlarıyla ispatlanabilir).
2. Çeyiz Senedi (Eşya Listesi): Türk örf ve adetlerinde yaygın olan, gelinin baba evinden getirdiği eşyaların listelendiği ve taraflarca (gelin, damat, bazen aile büyükleri) imzalanan senetlerdir. Yargıtay, usulüne uygun (imzalı) çeyiz senetlerini kesin delil niteliğinde görür. Çeyiz senedinde yazılı eşyaların kadına ait olduğu ve evliliğin başında eve getirildiği kabul edilir. Senedin altındaki imzanın inkar edilmemesi veya sahteliğinin ispatlanmaması durumunda, mahkeme bu listeyi esas alır.
3. Bilirkişi İncelemesi ve Yıpranma Payı: Eşya alacağı davalarında bedel tespiti kritik bir aşamadır. Eşyaların “aynen iadesi” mümkün değilse (satılmış, kaybolmuş, eskimişse), bedel iadesi gündeme gelir.
   • Yıpranma Payı: Yargıtay’ın güncel içtihatlarında, eşya bedellerinin hesabında “kullanım süresi” ve “yıpranma payı”nın dikkate alınması gerektiği vurgulanmaktadır. Yani davacı, 5 yıl kullandığı bir koltuk takımının “sıfır/yeni” bedelini talep edemez. Bilirkişi, eşyanın dava tarihindeki “ikinci el piyasa rayiç değerini” veya “yıpranmış halini” hesaplamalıdır.
   • İtiraz Hakkı: Davalı taraf, bilirkişi raporunda belirlenen değerlere “bu eşyalar çok eskiydi, bu kadar etmez” veya “kullanımdan dolayı hurda haline gelmişti” şeklinde itiraz edebilir ve Yargıtay bu itirazların dikkate alınarak yeniden değerlendirme yapılmasını istemektedir.

3. Ziynet Eşyalarının (Düğün Takıları) Paylaşımında Hukuki Devrim

Türk yargı pratiğinde son dönemin en radikal değişikliği, düğün takıları olarak bilinen ziynet eşyalarının aidiyeti konusunda yaşanmıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2023 ve 2024 yıllarında verdiği kararlar, on yıllardır süregelen “kadına özgüleme” doktrinini yıkarak, yerine daha karmaşık ancak mülkiyet hukukunun genel prensiplerine daha uygun olan “kime takıldıysa onundur” ilkesini getirmiştir.

3.1. Tarihsel Arka Plan: “Kadının Güvencesi” Doktrini (Eski Uygulama)

Yakın geçmişe kadar (yaklaşık 2023 ortalarına dek), Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili daireler, düğünde takılan ziynet eşyalarını “kadına yapılan bir bağış” olarak nitelendirmekteydi. Bu görüşe göre; düğünde damada takılan çeyrek altınlar, paralar ve bilezikler dahi, aksine bir anlaşma yoksa kadına ait sayılırdı. Gerekçe olarak, ziynetlerin kadının gelecekteki ekonomik güvencesi olduğu ve örf-adetin bu yönde olduğu kabul edilirdi. Sadece “kadına takılması ve kullanılması mümkün olmayan” (örneğin erkek kol saati) eşyalar erkeğe bırakılırdı.

3.2. Yeni İçtihat Dönemi (2024): Paradigma Değişimi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2023/5704 E., 2024/2402 K. sayılı kararı ile başlayan süreç, ziynet paylaşımında yeni bir hukuki standart oluşturmuştur. Bu değişikliğin temelinde, değişen ekonomik koşullar, toplumsal cinsiyet rolleri ve mülkiyet hakkının özüne dönüş isteği yatmaktadır. Yeni sistem üç temel kategori üzerine kuruludur:

3.2.1. Cinsiyete Özgü Takılar (Kadına ve Erkeğe Özgüleme)

Bu kategori, eski sistemle paralellik gösteren tek alandır. Bir takı, doğası gereği sadece belirli bir cinsiyet tarafından kullanılabiliyorsa, o takı kime takılırsa takılsın o cinsiyete ait kabul edilir.

• Kadına Özgü Ziynetler: Bilezik, küpe, gerdanlık, tektaş yüzük, kadın kolyesi, trabzon seti gibi takılar.
  • Hukuki Sonuç: Düğün sırasında bir davetli damadın koluna bilezik taksa veya damadın boynuna gerdanlık assa dahi, bu eşyalar niteliği gereği “kadına özgü” olduğundan kadının mülkiyetindedir. Erkeğin bu eşyalar üzerinde hak iddia etmesi mümkün değildir.
• Erkeğe Özgü Ziynetler: Erkek kol saati, kravat iğnesi, erkek yüzüğü, kol düğmesi.
  • Hukuki Sonuç: Bu eşyalar geline takılsa bile (hayatın olağan akışına aykırı olsa da) erkeğe ait kabul edilir.

3.2.2. Cinsiyete Özgü Olmayan Takılar (Gram, Çeyrek, Tam Altın ve Nakit Para)

Devrim niteliğindeki değişiklik buradadır. Gram altın, çeyrek altın, yarım altın, tam altın, cumhuriyet altını ve kağıt paralar; her iki cinsiyet tarafından da “tasarruf aracı” olarak kullanılabilen, bir cinsiyete hasredilemeyen değerlerdir.

• Yeni İlke: “Kime Takıldıysa Onundur”
  • Yargıtay artık bu tür takıların aidiyetini “zilyetlik” ve “bağışlama iradesi” ile çözmektedir.
  • Düğün videosunda damadın yakasına/kurdelasına takıldığı görülen çeyrek altın, damadın kişisel malıdır.
  • Gelinin kuşağına veya boynuna takılan çeyrek altın, gelinin kişisel malıdır.
  • Eskiden damada takılan çeyrek altınlar da kadına ait sayılıyordu; bu kural terk edilmiştir.

Bu durum, özellikle boşanma davalarında mal paylaşımının finansal dengesini ciddi şekilde değiştirmektedir. Zira düğünlerde takılan takıların sayısal olarak büyük çoğunluğu (çeyrek altın vb.) genellikle damada takılmaktadır (damadın sosyal çevresinin genişliği vb. sebeplerle). Yeni içtihat, erkeğin bu varlıkları korumasını sağlamaktadır.

3.2.3. “Sandık, Kese, Torba” Kuralı (Paylı Mülkiyet)

Düğünlerde takı merasimi sırasında takıların tek tek eşlerin üzerine takılmayıp, dolaştırılan bir kese, sandık veya torbada toplandığı durumlar sıklıkla yaşanmaktadır. Yargıtay, bu “karışık mülkiyet” havuzu için de net bir formül geliştirmiştir.

• Ayrıştırma (Tasnif): Sandık açıldığında içinden çıkanlar tasnif edilir. Kadına özgü olanlar (küpe, bilezik) ayrılır ve kadına verilir. Erkeğe özgü olanlar (kol düğmesi) ayrılır ve erkeğe verilir.
• Ortak Havuz (Cinsiyete Özgü Olmayanlar): Geriye kalan çeyrek altınlar, paralar ve gram altınlar için “Kime takıldığı belli değildir” varsayımı işletilir. Bu durumda, bu değerlerin eşlerin ortak mülkiyetinde(paylı mülkiyet) olduğu kabul edilir.
• Sonuç: Sandıktan çıkan 100 adet çeyrek altının 50’si kadının, 50’si erkeğin sayılır. Bu, eski uygulamada “sandıktakilerin de tamamı kadının” anlayışının terk edildiği anlamına gelir.

3.3. İstisnalar: Anlaşma ve Örf-Adet

Yargıtay’ın belirlediği bu yeni kurallar “yedek hukuk kuralı” niteliğindedir. Yani tarafların iradesi veya yerel kurallar bu genel ilkelerin önüne geçebilir.

1. Anlaşma (Sözleşme): Eşler evlenirken veya düğün öncesinde/sırasında “tüm takılar gelinindir” veya “takılarla ev alacağız, ortaktır” şeklinde yazılı veya sözlü (ispatlanmak kaydıyla) bir anlaşma yapmışlarsa, mahkeme bu anlaşmayı esas alır.
2. Örf ve Adet Hukuku: Davacı veya davalı, mensup oldukları yörede veya aile yapısında farklı bir geleneğin olduğunu (örneğin “bizim yörede erkeğe takılan da kadına aittir” veya “takılar babanın hakkıdır”) iddia ederse, bu iddiasını ispatlamak zorundadır. İspat, yerel bilirkişiler, kanaat önderleri veya tanıklarla yapılabilir. Ancak Yargıtay, örf-adet iddiasının ispat yükünü iddia edene yüklemekte ve ispatlanamazsa genel kuralları (yukarıdaki yeni içtihatları) uygulamaktadır.

Aşağıdaki tablo, bu köklü değişimi özetlemektedir:

4. İspat Hukuku: Teknoloji ve Tanıklık

Ziynet ve eşya davalarının kazanılmasında “haklılık” kadar “ispat” da belirleyicidir. Yargıtay, özellikle ziynetlerin varlığı ve aidiyeti konusunda katı ispat kuralları uygulamaktadır.

4.1. Dijital Deliller: Düğün Videoları ve Bilirkişi İncelemesi

Yeni içtihatla birlikte “kime ne takıldığının” saptanması hayati önem kazandığından, düğün CD’leri, videoları ve fotoğrafları davanın “kraliçe delili” haline gelmiştir.

• Yargıtay’ın Emredici Kararı: Yargıtay, yerel mahkemelerin düğün görüntüleri üzerinde yüzeysel bir inceleme ile karar vermesini bozma sebebi saymaktadır. Mahkeme, görüntüleri uzman bir bilirkişiye(tercihen kuyumcu bilirkişisi ve görüntü çözümleme uzmanı) tevdi etmelidir.
• Bilirkişinin Görevi: Bilirkişi, videoyu saniye saniye izleyerek; “01:15:20. saniyede damadın yakasına bir adet kırmızı kurdela ile çeyrek altın takıldığı”, “02:10:05. saniyede gelinin koluna bir adet geniş bilezik takıldığı” şeklinde ayrıntılı döküm yapmalı ve bu eşyaların o günkü ve dava tarihindeki değerlerini hesaplamalıdır. Mahkeme hükmü, bu teknik rapordaki sayıma dayanmak zorundadır.

4.2. “Götürülebilirlik” İlkesi ve “Zorla Alma” İddiası

Ziynet eşyaları, hukuki niteliği gereği “hafif, taşınabilir ve kişisel” eşyalardır. Yargıtay’ın yerleşik karinelerine göre, evi terk eden veya babasının evine dönen bir kadının, hayatın olağan akışı gereği ziynetlerini de yanında götürdüğü kabul edilir.

• İspat Yükünün Yer Değiştirmesi:
  • Eğer kadın, ziynetlerin kendisinde olmadığını, evde kaldığını iddia ediyorsa, bu “olağan dışı” durumu ispatlamakla yükümlüdür.
  • Zorla Alma / Şiddet Olgusu: Kadın, evden şiddet görerek, can havliyle, terlikleriyle veya pijamalarıyla kaçtığını; kocasının kapıda eşyalarını almasına engel olduğunu veya ziynetlerin koca tarafından zorla elinden alındığını ispatlarsa, karine çürütülmüş olur. Bu ispat için darp raporu, kolluk tutanakları, sığınma evi kayıtları veya o anı gören tanık beyanları gereklidir.
  • Eğer kadın, “düğünden hemen sonra kocam altınları elimden aldı ve kasaya koydu” diyorsa ve boşanma davası yıllar sonra açılmışsa, bu altınların o tarihten beri kocanın hakimiyetinde olduğunu ispatlaması gerekir.

4.3. İkrar (Kabul) Beyanları

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 188 gereği, taraflardan birinin mahkeme önünde veya dilekçelerinde aleyhine olan bir vakıayı kabul etmesi (ikrar), o vakıayı çekişmeli olmaktan çıkarır ve kesin delil teşkil eder.

• Örnek: Davalı erkek cevap dilekçesinde, “Evet, düğünde eşime 10 bilezik takıldı ama biz onları borçlar için sattık” derse, artık kadının düğünde 10 bilezik takıldığını ispatlamasına (video vb. ile) gerek kalmaz. Erkeğin bu beyanı, 10 bileziğin varlığını kesinleştirir. Tartışma artık “iade yükümlülüğü” üzerine yoğunlaşır.

5. İade Yükümlülüğü, Bedel Hesabı ve Faiz

Ziynet ve eşya davalarında mahkemenin vereceği kararın infaz edilebilirliği (uygulanabilirliği), kararın teknik detaylarına bağlıdır. Yargıtay, bu konuda mahkemelere çok sıkı şekil şartları getirmektedir.

5.1. Terditli (Kademeli) Talep Şartı

Davacı, dava dilekçesinde talebini mutlaka kademeli olarak belirtmelidir: “Öncelikle ziynet/eşyaların aynen iadesine, bu mümkün değilse bedelinin ödenmesine.” Eğer davacı doğrudan bedel isterse, hakim aynen iadeye hükmedemez. Eğer sadece aynen iade isterse ve eşyalar yoksa, davanın reddedilme riski doğar (gerçi Yargıtay bu durumda hakimin aydınlatma ödevi gereği bedel opsiyonunu hatırlatmasını istemektedir).

5.2. Bedel Hesaplama Tarihi: Dava Tarihi mi, İnfaz Tarihi mi?

Bu konu, raporumuzun en teknik ve kritik bölümlerinden biridir. Ziynet eşyası (altın) sürekli değer kazanan bir emtia olduğundan, bedelin hangi tarihe göre hesaplanacağı taraflar için büyük bir maddi fark yaratır.

• Hatalı Uygulama: Yerel mahkemeler bazen “Dava tarihindeki değeri olan 50.000 TL’nin tahsiline” şeklinde karar vermektedir. Bu durum, davanın 3-4 yıl sürmesi halinde, enflasyonist ortamda davacının büyük zarara uğramasına neden olur (Altın fiyatı 3 yılda katlanabilir).
• Yargıtay’ın (HGK ve 2. HD) Doğru Uygulaması:
  1. Mahkeme hükmünde “Ziynetlerin AYNEN İADESİNE” karar vermelidir.
  2. Hüküm fıkrasında “Aynen iade mümkün olmazsa, bedelinin tahsiline” denilmeli ancak bedel miktarı yazılmamalıdır.
  3. İnfaz (İcra) Aşaması: Karar kesinleşip icraya konulduğunda, İcra İflas Kanunu (İİK) m. 24 devreye girer. İcra memuru, “Borçlu, altınları aynen getir” der. Borçlu getiremezse, icra memuru o günkü (fiili ödeme/infaz tarihindeki) güncel altın kurunu borsadan sorar ve hesaplamayı o günkü değer üzerinden yapar.
  4. Böylece davacı, davanın ne kadar sürdüğünden bağımsız olarak, altının güncel değerini tahsil etmiş olur. Yargıtay, “Dava tarihindeki bedele hükmedilmesini” davacının aleyhine ve talep aşımı olarak değerlendirip bozmaktadır.

5.3. Faiz Başlangıcı

Eğer bedel tahsil edilecekse, işleyecek faizin başlangıç tarihi dava tarihidir (ıslah edilen kısım için ıslah tarihi). Bu, davacının “aynen iade olmazsa bedel” talebinin dava tarihinden itibaren faiz doğuracağı anlamına gelir.

5.4. Harcanan ve Bozdurulan Ziynetler

Erkek eşin, düğün takılarını bozdurarak ev aldığı, araba aldığı, düğün borçlarını ödediği veya balayına harcadığı senaryolar çok yaygındır.

• Genel Kural: Ziynet eşyaları (yeni kurallara göre kime aitse), sahibinin kişisel malıdır. Eğer bu mallar diğer eş tarafından harcanmışsa, harcayan eş bunları iade etmekle yükümlüdür.
• Bağışlama Savunması: Erkek eş genellikle “Eşim kendi rızasıyla verdi, evi geçindirdik, geri istemedi” savunması yapar. Yargıtay burada ispat yükünü erkeğe yükler. Erkeğin, kadının bu altınları “iade edilmemek üzere hibe (bağış) ettiğini” kesin delillerle ispatlaması gerekir.
  • Kadının “tamam bozdurabilirsin” demesi bağışlama sayılmaz; bu sadece işleme rıza göstermektir, borç verme niteliğindedir.
  • Kadının açıkça “Bu altınlar senin olsun, geri istemiyorum” dediği tanık veya yazılı belge ile ispatlanamazsa, harcanan altınlar erkeğin kadına borcu sayılır ve iade edilmelidir.
• Mal Rejimine Etkisi: Ziynetler bozdurulup bir ev alınmışsa, kadın bu ev üzerinde hem “mal rejiminden kaynaklı katılma alacağı” (edinilmiş mal olduğu için) hem de “ziynet alacağı” (kişisel malı eve yatırdığı için değer artış payı) talep edebilir. Bu hesaplamalar bilirkişilerce denkleştirme yapılarak çözülür.

6. Özel Durumlar ve Kritik Senaryolar

6.1. Düğün Takılarının Kayınvalide/Kayınpederde Kalması

Anadolu’da sık rastlanan bir durum, takıların “güvenlik” veya “gelenek” gerekçesiyle damadın ailesi tarafından alınmasıdır.

• Yargıtay, kadının davasını ziynetleri elinde bulunduran kişilere yöneltebileceğini kabul eder. Eğer takılar kayınvalidede ise ve geri verilmemişse, kayınvalideye karşı “İstihkak Davası” açılabilir.
• Ancak dava sadece kocaya açılmışsa, koca “takılar bende değil annemde” savunmasıyla sorumluluktan kurtulamaz. Yargıtay, kocanın eşinin ziynetlerini koruma yükümlülüğü (TMK m. 185) olduğunu belirtir. Yine de yeni kararlarda “himayesinde bulundurma” olgusu önem kazanmaktadır; eğer koca ziynetlerin kendisinde olmadığını ve ailesinde olduğunu ispatlarsa ve dava onlara açılmamışsa, husumet sorunu yaşanabilir. Bu nedenle davanın terditli veya müteselsil sorumluluk esaslarına göre aileye de yöneltilmesi stratejik bir hamledir.

6.2. Anlaşmalı Boşanma Protokolünün Bağlayıcılığı

Anlaşmalı boşanma davalarında taraflar bir protokol imzalarlar. Protokolde “tarafların birbirlerinden maddi-manevi tazminat, nafaka, ziynet ve eşya alacağı yoktur” maddesi varsa ve karar kesinleşmişse, bu madde ziynetleri de kapsar (feragat). Boşanma kesinleştikten sonra kadın “ben vazgeçmiştim ama pişman oldum” diyerek ziynet davası açamaz; dava kesin hüküm nedeniyle reddedilir.

Ancak protokolde “ziynet eşyaları konusundaki haklar saklıdır” denilmişse veya ziynet konusuna hiç değinilmemişse (sadece boşanma ve velayet düzenlenmişse), boşanmadan sonra 10 yıl içinde ziynet davası açılabilir.

6.3. Zamanaşımı

Ziynet ve eşya alacağı davaları, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 10 yıllık zamanaşımına tabidir (Türk Borçlar Kanunu m. 146). Boşanma davası devam ederken de bu dava açılabilir, boşanmadan sonra da açılabilir. Ancak Yargıtay, bu davanın boşanmanın eki niteliğinde olmadığını (fer’i olmadığını), bağımsız bir dava olduğunu belirtir. Bu nedenle boşanma davası reddedilse bile ziynet davası görülmeye devam edebilir ve kabul edilebilir.

7. Genel Değerlendirme

Türk aile hukukunda ev eşyaları ve ziynetlerin paylaşımı, basit bir mal paylaşımının ötesinde, hukuki tekniklerin ve ispat kurallarının en ince detayına kadar uygulandığı bir alandır. Yargıtay’ın 2024 yılı itibarıyla oturtmaya çalıştığı yeni içtihat sistemi, “körlemesine koruma” yerine “mülkiyet temelli adalet” anlayışını benimsemektedir.

Öne Çıkan Temel Bulgular:

1. Mobilya ve Ev Eşyasında: Edinilmiş mal rejimi esastır. Eşyanın kimin adına alındığından ziyade, bedelinin evlilik içinde ödenip ödenmediği belirleyicidir. Yıpranma payı (kullanım bedeli) hesaplaması artık daha dikkate alınmaktadır.
2. Ziynette (Altın/Takı): “Kadına özgü olan kadındır, erkeğe özgü olan erkeğindir. Cinsiyete özgü olmayan (çeyrek, tam, para vb.) kime takıldıysa onundur. Kesede/sandıkta toplananlar ise ortaktır.” Bu yeni kural, erkek eşin mülkiyet haklarını geçmişe kıyasla daha fazla korumaktadır.
3. İspatta: Düğün videosu analizi zorunludur. Kadının “götürülebilirlik” karinesini çürütmesi için “zorla alma” veya “şiddet” olgusunu somut delillerle ispatlaması gerekmektedir.
4. İnfazda: “Aynen iade” kararı asıldır. Bedel, dava tarihindeki değil, fiili ödeme (infaz) tarihindeki rayiç üzerinden hesaplanır. Bu, enflasyonist ortamda davacıyı koruyan en önemli mekanizmadır.

Hukukçuların ve tarafların, dava dilekçelerini hazırlarken bu yeni ayrımlara dikkat etmesi, özellikle “kime ne takıldığı” konusundaki video analizlerini önceden yaptırması ve taleplerini terditli (aynen iade/bedel) olarak sunması, hak kayıplarının önüne geçilmesi açısından elzemdir. Eski içtihatlara (örneğin “erkeğe takılan çeyrek altın da kadı­nındır”) dayalı stratejiler, bugünün yargılamasında geçerliliğini yitirmiştir.