Pasaport İptalinde İdari Yargı Yolu

Pasaport İptalinde İdari Yargı Yolu. Türk İdare Hukuku disiplini çerçevesinde, 5682 sayılı Pasaport Kanunu uygulamalarından kaynaklanan pasaport iptalleri, pasaport tahditleri (şerhleri) ve bu idari işlemlere karşı başvurulacak yargısal denetim mekanizmalarını tüm boyutlarıyla ele almaktadır. Çalışma, özellikle 2016 sonrası Olağanüstü Hal (OHAL) döneminde yaygınlaşan idari pratikler ile 2024 yılında Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) verdiği ve hukuki rejimi kökten değiştiren iptal kararları arasındaki diyalektik ilişkiyi merkeze almaktadır. Raporun temel tezi, pasaportun bir “lütuf” (imtiyaz) rejiminden, anayasal bir “hak” rejimine evrildiği, ancak idari bürokrasinin “genel güvenlik” kavramı üzerinden bu hakkı sınırlama refleksini korumaya çalıştığı, idari yargının ise bu çatışmada dengeleyici ve norm koyucu bir rol üstlendiği yönündedir. Çalışma, 15.000 kelimelik kapsamıyla, konuyu sadece mevzuat analiziyle sınırlı tutmayıp, Danıştay’ın istikrar kazanmış içtihatları, AYM’nin hak eksenli yaklaşımı ve uluslararası hukuk normları ışığında derinlemesine bir incelemeye tabi tutmaktadır.

1- Seyahat Hürriyeti ve Pasaportun Hukuki Ontolojisi

1.1. Anayasal Bir Hak Olarak “Yurt Dışına Çıkış”

Modern anayasal demokrasilerde bireyin mekânsal hareketliliği, sadece fiziksel bir yer değiştirme eylemi değil, aynı zamanda kişiliğin maddi ve manevi gelişiminin zorunlu bir ön koşulu olarak kabul edilmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Yerleşme ve Seyahat Hürriyeti” başlıklı 23. maddesi, bu hakkı teminat altına alırken, hakkın sınırlandırılmasını son derece sıkı şekil şartlarına bağlamıştır. Anayasa’nın 23. maddesinin 2010 yılında değiştirilen metni, “Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir” hükmünü amirdir.

Bu anayasal norm, idare hukukunun temel prensibi olan “idarenin kanuniliği” ilkesinin ötesine geçerek, pasaport tahditleri konusunda idarenin takdir yetkisini neredeyse tamamen ortadan kaldıran bir “yargısal tekel” alanı yaratmıştır. Anayasa koyucu, yurt dışına çıkışın engellenmesini, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına (Anayasa md. 19) benzer bir ağırlıkta değerlendirmiş ve bu yetkiyi yürütme organından alarak yargı organına (hâkim güvencesi) devretmiştir. Ancak, uygulamada 5682 sayılı Kanun’un idareye tanıdığı yetkiler ile Anayasa’nın bu amir hükmü arasında on yılı aşkın süredir devam eden bir normlar çatışması yaşanmaktadır.

1.2. Pasaportun Hukuki Niteliği: Mülkiyet mi, Ruhsat mı?

Pasaportun hukuki niteliği, idari işlemin unsurlarının (yetki, şekil, sebep, konu, amaç) belirlenmesinde kritik bir rol oynar. Pasaport, mülkiyeti devlete ait olan ancak zilyetliği ve kullanım hakkı bireye devredilen bir “resmi belge” niteliğindedir. İdare hukuku teorisinde pasaport, bir “izin” veya “ruhsat” (licence) işleminden ziyade, bireyin anayasal hakkını kullanabilmesi için gerekli olan “şart işlem” (condition-act) olarak nitelendirilmelidir.

Ruhsat teorisinde idarenin geniş takdir yetkisi varken (örneğin silah ruhsatı vermekte idare serbesttir), pasaport gibi temel hakka ilişkin belgelerde idarenin yetkisi “bağlı yetki” (compétence liée) sınırlarına yaklaşır. Yani, kanuni şartları taşıyan her vatandaşa pasaport verilmesi bir zorunluluktur; idarenin “verip vermeme” konusunda bir lütfu söz konusu olamaz. Bu bağlamda pasaport iptali işlemi, birey lehine doğmuş bir hukuki durumun (müktesep hak olmasa da, statü hakkı) idare tarafından tek taraflı olarak ortadan kaldırılmasıdır ve “kazanılmış haklara saygı” ilkesi çerçevesinde sıkı denetime tabidir.

2- Pasaport İptal ve Tahdidinin Normatif Dayanakları ve 2024 Dönüşümü

Pasaport iptallerinin yasal altyapısı, uzun yıllar boyunca 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 22. maddesi ve OHAL döneminde çıkarılan KHK’ların yasalaşmış halleri (özellikle 7086 sayılı Kanun) üzerinden şekillenmiştir. Ancak 2024 yılı, bu alanda bir “kopuş” ve “yeniden inşa” yılı olmuştur.

2.1. 5682 Sayılı Kanun’un 22. Maddesi ve “Genel Güvenlik” Paradoksu

Pasaport Kanunu’nun 22. maddesi, pasaport verilmesi yasak olan halleri düzenler. Maddenin en tartışmalı fıkrası, “Memleketten ayrılmalarında genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu İçişleri Bakanlığınca tespit edilenlere” pasaport verilemeyeceğini ve verilmiş olanların iptal edileceğini öngörmekteydi. Bu düzenleme, idareye (İçişleri Bakanlığı) ucu açık, sınırları belirsiz ve denetimi güç bir yetki alanı açmaktaydı.

“Genel güvenlik” kavramı, idare hukukunda “belirsiz hukuk kavramları” (unbestimmte rechtsbegriffe) kategorisindedir. İdare, bu kavramı genişleterek; hakkında henüz dava açılmamış soruşturmalar, istihbari bilgi notları, sosyal medya paylaşımları ve hatta aile bireylerinin hukuki durumları üzerinden kişilerin pasaportlarını iptal etme yoluna gitmiştir. Bu durum, “masumiyet karinesi” ve “ceza sorumluluğunun şahsiliği” ilkeleriyle açık bir çatışma yaratmıştır.

2.2. Anayasa Mahkemesi’nin “İptal Depremi”: E. 2024/112, K. 2024/160

Anayasa Mahkemesi, 2024 yılında verdiği tarihi kararla, Pasaport Kanunu’nun 22. maddesinde yer alan “genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu İçişleri Bakanlığınca tespit edilenler” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiştir. Mahkeme’nin iptal gerekçeleri, idari yargı pratiği açısından ders niteliğindedir ve şu temel argümanlara dayanmaktadır:

1. Hâkim Kararı Güvencesinin İhlali: Anayasa’nın 23. maddesi, yurt dışına çıkış yasağının ancak hâkim kararı ile verilebileceğini söylerken, idari bir makam olan İçişleri Bakanlığı’nın kendi tespitiyle bu yasağı koyması, “fonksiyon gaspı” niteliğindedir. İdare, yargının yetki alanına giren bir konuda tasarrufta bulunamaz.
2. Ölçülülük ve Gereklilik: Temel bir hakkın sınırlanması, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olmalıdır. Somut bir yargı kararı olmaksızın, istihbari şüphelerle süresiz bir hak mahrumiyeti yaratılması, “ölçülülük” ilkesinin alt ilkeleri olan “elverişlilik”, “gereklilik” ve “orantılılık” kriterlerini karşılamamaktadır.
3. Hukuki Belirlilik: Bireylerin hangi eylemlerinin pasaport iptaline yol açacağını öngörebilmesi gerekir. “Genel güvenlik” gibi muğlak bir ifade, idareye keyfi uygulama alanı yaratmakta ve bireyi hukuk karşısında korumasız bırakmaktadır.

Bu karar, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve idari yargı mercileri için bağlayıcı hale gelmiştir. Kararın geriye yürümezliği ilkesi tartışılsa da, idare hukukunda “iptal kararlarının, derdest davalara uygulanması” ilkesi gereği, şu an mahkemelerde bekleyen binlerce dosya için bu karar “usuli kazanılmış hak” doğurmaktadır.

3- İdari Tahdit Kodları (Ç, G, N Kodları) ve Fiili Engellemeler

Pasaport iptalleri sadece fiziki pasaportun geri alınmasıyla değil, dijital veri tabanlarına işlenen “Tahdit Kodları” (Restriction Codes) aracılığıyla da gerçekleştirilmektedir. Bu kodlar, kişinin pasaport başvurusu yapmasını sistem üzerinden otomatik olarak engellemektedir.

3.1. Tahdit Kodlarının Tipolojisi ve Hukuki Statüsü

İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü (NVİ) ile Göç İdaresi Başkanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü veri tabanları entegre çalışmaktadır.

• Ç Kodları (Ç-113, Ç-114 vb.): Genellikle yabancılar veya çifte vatandaşlar için giriş yasaklarını ifade eder. Ancak Türk vatandaşlarının pasaportlarına da “yasadışı çıkış şüphesi” gibi gerekçelerle işlenebilmektedir.
• G Kodları (G-87 vb.): “Genel Güvenlik” açısından tehlike arz eden kişiler için kullanılır. En sık rastlanan ve hukuki dayanağı en zayıf olan kod türüdür.
• N Kodları (N-82 vb.): Girişi ön izne bağlı olanlar.

Danıştay, bu kodların “gizli” nitelikte olmasını hukuka aykırı bulmaktadır. Bireyin kendisi hakkında tesis edilen bir idari işlemden (kod tahsisinden) haberdar olmaması, “hak arama hürriyetini” kısıtlar. Bu nedenle, pasaport iptal davası açılırken, davacı vekillerinin mutlaka “varsa tahdit kodunun da iptali” talebinde bulunması gerekmektedir. Aksi takdirde, pasaport iptal işlemi mahkemece kaldırılsa dahi, sistemdeki kod nedeniyle kişi yeni pasaport alamayabilir.

3.2. “İltisak ve İrtibat” Kavramlarının Tahditlerdeki Yeri

Özellikle 15 Temmuz sonrası dönemde, “terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenenler” gerekçesiyle pasaport iptalleri yapılmıştır. “İltisak” (yapışıklık/bağ) kavramı, ceza hukukundaki “üyelik” kavramından daha geniş ve esnek bir idari tanımlamadır. Ancak AYM ve Danıştay, iltisak kavramının somut bilgi ve belgelere dayanması gerektiğini, salt istihbari notların veya akrabalık ilişkilerinin iltisak varsayımı için yeterli olmadığını içtihat etmektedir.

Danıştay 10. Dairesi, eşi hakkında soruşturma olduğu gerekçesiyle kişinin pasaportunun iptal edilmesini, “suçun ve cezanın şahsiliği” ilkesine aykırı bulmaktadır. Bu durum, idarenin “kolektif cezalandırma” pratiğinin yargıdan döndüğünü göstermektedir.

4- İdari Başvuru Süreci ve Usul Hukuku Detayları

Pasaport iptali veya tahdidine karşı yargı yoluna başvurmadan önce ve başvuru sırasında uyulması gereken usuli kurallar, davanın esasına girilebilmesi için hayati öneme sahiptir. İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK), katı şekil şartları ve süreler öngörmektedir.

4.1. İşlemin Öğrenilmesi ve Tebligat Sorunu

Pasaport iptalleri, genellikle kişiye resmi bir tebligatla bildirilmez. Kişi bu durumu ya havalimanında yurt dışına çıkarken ya da e-devlet üzerinden sorgulama yaptığında “öğrenir”. İdare hukukunda dava açma süresi, “yazılı bildirim” tarihinden başlar (İYUK md. 7). Ancak tebligatın yapılmadığı durumlarda, “öğrenme tarihi”nin esas alınıp alınmayacağı tartışmalıdır.

Danıştay’ın yerleşik içtihadına göre, usulüne uygun bir tebligat yapılmadıkça dava açma süresi işlemez. Ancak kişi işlemi öğrendiğini beyan ederek (örneğin kuruma dilekçe vererek) süreci başlatabilir. Havalimanında tutulan tutanak, “öğrenme” tarihi olarak kabul edilebilir; bu nedenle vatandaşların tutanak tarihinden itibaren süreyi dikkatli hesaplaması gerekir.

4.2. İdareye Başvuru: Zorunlu mu, İhtiyari mi?

Pasaport iptal işlemi, bir “idari işlem”dir. İşlem tesis edildikten sonra doğrudan iptal davası açılabilir. Ancak, işlemin sebebini öğrenmek ve idareyi “işlemi geri almaya” (geri alma işlemi) davet etmek stratejik açıdan faydalıdır.

• Başvuru Makamı: İşlemi tesis eden İçişleri Bakanlığı veya pasaportu veren İl Valiliği (Nüfus Müdürlüğü).
• Süre: İdareye başvuru, dava açma süresi olan 60 gün içinde yapılmalıdır. Başvuru yapıldığında dava açma süresi durur.
• Zımni Ret (Sessiz Kalma): İdare, başvuruya 30 gün içinde cevap vermezse, talep reddedilmiş sayılır (İYUK md. 10). Bu “zımni ret” tarihinden itibaren, duran dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlar.

Örnek Senaryo:

Vatandaş A, 1 Ocak’ta pasaportunun iptal edildiğini öğrendi. 10 Ocak’ta İçişleri Bakanlığı’na itiraz dilekçesi verdi. İdare cevap vermedi.

• 10 Şubat’ta (30 gün sonra) zımni ret oluşur.

• Vatandaşın dava açmak için kalan süresi: 60 – (10 Ocak – 1 Ocak) = 51 gün.
• Bu süre 10 Şubat’tan itibaren işlemeye başlar.

4.3. Pasaport İdari Karar Komisyonu

Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu’nun kapanmasının ardından, pasaport iadeleri için İçişleri Bakanlığı bünyesinde özel bir komisyon kurulmuştur. Özellikle KHK ile ihraç edilenlerin pasaport başvuruları bu komisyonca değerlendirilmektedir. Bu komisyona başvuru, bazı durumlarda “tüketilmesi gereken zorunlu idari yol” olarak kabul edilebilir. Ancak genel pasaport iptallerinde (KHK dışı), doğrudan idare mahkemesine gitmek mümkündür.

5- İptal Davası (Dava Dilekçesi, Görev, Yetki ve Husumet)

Yargısal denetimin merkezi, İdare Mahkemelerinde açılacak olan “İptal Davası”dır. Bu dava, idari işlemin geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasını sağlar.

5.1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

• Görev: İdari işlemin iptali davası olduğu için görevli mahkeme İdare Mahkemesidir.
• Yetki: İYUK 32. madde uyarınca, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
  • Eğer pasaport iptali doğrudan İçişleri Bakanlığı (Ankara) tarafından yapılmışsa, yetkili mahkeme Ankara İdare Mahkemeleridir.
  • Eğer işlem Valilik tarafından yapılmışsa, ilgili ilin idare mahkemesi yetkilidir.
  • Yetki Uyuşmazlığı: Uygulamada sıkça, Valiliklerin Bakanlık talimatıyla işlem yaptığı görülmektedir. Bu durumda işlem “Valilik işlemi” gibi görünse de, asıl irade Bakanlığa aittir. Danıştay 10. Dairesi, bu tür durumlarda yetkili mahkemeye Bakanlığın bulunduğu Ankara mahkemeleri olduğu yönünde kararlar vermektedir. Ancak davanın yanlış yerde açılması hak kaybına yol açmaz; mahkeme “yetkisizlik” kararı vererek dosyayı yetkili mahkemeye gönderir (İYUK md. 43).

5.2. Husumet (Davalı İdare)

Dava dilekçesinde davalı olarak işlemin sahibi gösterilmelidir. Genellikle İçişleri Bakanlığı ve/veya Valilikhasım mevkiinde gösterilir. Hasmın yanlış gösterilmesi davanın reddini gerektirmez; mahkeme “hasım düzeltme” (İYUK md. 15) yaparak davayı doğru idareye yönlendirir.

5.3. İptal Sebepleri: İşlemin 5 Unsuru Üzerinden Analiz

Dava dilekçesinde, pasaport iptalinin hukuka aykırılığı şu beş unsur üzerinden temellendirilmelidir:

5.3.1. Yetki Unsuru

İdari işlemi ancak yetkili makam yapabilir. AYM’nin iptal kararı sonrası, İçişleri Bakanlığı’nın “genel güvenlik” gerekçesiyle pasaport iptal etme yetkisi tartışmalı hale gelmiştir. Dilekçede, idarenin “yargı yetkisini gasp ettiği” (fonksiyon gaspı) ileri sürülmelidir.

5.3.2. Şekil Unsuru

İşlemin gerekçeli olması, yazılı olması ve tebliğ edilmesi gerekir. “Gerekçesiz işlem” veya sadece kanun maddesinin tekrarı niteliğindeki “şablon gerekçeler”, şekil yönünden iptal sebebidir. Danıştay, idarenin işlemin dayanağı olan somut olguları (tarih, yer, olay) işlem metninde veya savunma dilekçesinde ortaya koymasını şart koşar.

5.3.3. Sebep Unsuru (En Kritik Aşama)

İdare, pasaportu iptal ederken dayandığı maddi vakıayı ispatlamak zorundadır.

• İstihbari Bilgi: Danıştay, “istihbari bilgilerin delil başlangıcı olduğunu, ancak tek başına hükme esas alınamayacağını” belirtir. Yani, hakkında hiçbir soruşturma olmayan bir kişinin sadece MİT veya Emniyet istihbarat notuyla pasaportunun iptali, sebep yönünden hukuka aykırıdır.
• Beraat/Takipsizlik: Kişi yargılanıp beraat etmişse veya hakkında Kovuşturmaya Yer Olmadığına (KYOK) karar verilmişse, idarenin hala “iltisaklı” iddiasıyla pasaport vermemesi hukuka aykırıdır. Masumiyet karinesi esastır.

5.3.4. Konu Unsuru

İşlemin doğurduğu hukuki sonuçtur. Pasaport iptali, Anayasa’nın 23. maddesine aykırı bir sonuç doğuruyorsa (hâkim kararı olmadan seyahat engeli), konu unsuru bakımından sakattır. AYM’nin 2024 iptal kararı, bu unsurun sakatlığını tescillemiştir.

5.3.5. Amaç Unsuru

İdarenin amacı sadece “kamu yararı” olabilir. Siyasi saiklerle, cezalandırma amacıyla veya kişiyi bezdirmek amacıyla yapılan işlemler “yetki saptırması” (détournement de pouvoir) teşkil eder.

6- Yürütmenin Durdurulması (YD) Talebi

Pasaport davalarında, davanın sonu beklenmeden işlemin etkisinin durdurulması hayati önem taşır. YD kararı, idari işlemin yürürlüğünü askıya alır ve kişiye pasaportunu geçici olarak kullanma hakkı verir.

6.1. YD Şartları (İYUK md. 27)

1. Telafisi Güç veya İmkânsız Zarar: Pasaportun olmaması; eğitim hakkının kaybı, ticari iflas, sağlık tedavisinin aksaması veya aile birliğinin bozulması gibi telafisi imkânsız zararlar doğurur. Mahkemeler bu şartın varlığını genellikle kabul eder.
2. Açıkça Hukuka Aykırılık: AYM’nin iptal kararlarından sonra, idari tahditlerin “kanuni dayanağının kalmadığı” iddiası, açık hukuka aykırılık şartını güçlendirmiştir.

6.2. Uygulamada YD Kararları

İdare mahkemeleri, idarenin ilk savunmasını aldıktan sonra YD hakkında karar verir. Savunma süresi genellikle 15-30 gün olarak belirlenir. İdare savunmasında “gizli belgeler” sunarsa, mahkeme bu belgeleri inceler (in camera inceleme) ancak davacıya göstermeyebilir. Eğer idare somut bir mahkeme kararı sunamazsa, mahkeme YD kararı vererek pasaportun iadesini sağlar.

7- Tazminat (Tam Yargı) Davaları ve Hak İhlalinin Giderimi

Hukuka aykırı pasaport iptali, idarenin “hizmet kusuru”nu oluşturur. Anayasa’nın 125. maddesi gereği “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”

7.1. Maddi Tazminat Talepleri

Davacı, pasaport iptali nedeniyle uğradığı doğrudan zararları talep edebilir:

• Yanan uçak biletleri ve otel rezervasyonları.
• Alınan vize ücretleri.
• Yurt dışındaki işin kaybedilmesi nedeniyle mahrum kalınan kazanç (İspatı zordur, kesin delil gerekir).
• Pasaport harç ve defter bedelleri.

Tablo 1: Tazminat Taleplerinde İspat Yükümlülüğü

Zarar Kalemi	Gerekli Belge	İspat Gücü
Uçak Bileti / Otel	Fatura, İptal Belgesi	Yüksek
Vize Masrafı	Konsolosluk Dekontu	Yüksek
Ticari Kayıp (Kâr Mahrumiyeti)	Sözleşme, Fesih İhbarnamesi, Bilirkişi Raporu	Orta/Düşük (İlliyet bağı zorunlu)
Sağlık Gideri	Yurt dışı hastane randevusu, Rapor	Yüksek

7.2. Manevi Tazminat Talepleri

Seyahat hürriyetinin kısıtlanması, kişinin “lekelenmeme hakkı”nın ihlali, terör örgütü ile irtibatlı gösterilmesi nedeniyle duyulan elem ve ızdırap, manevi tazminat konusudur. Danıştay, manevi tazminatın “zenginleşme aracı olmamakla birlikte, idarenin kusurunun ağırlığını hissettirecek miktarda olması” gerektiğini belirtir.

Özellikle havalimanında pasaportuna polis tarafından el konulan, ailesinin yanında küçük düşürülen kişiler için mahkemeler manevi tazminata hükmetmektedir. Danıştay kararlarında, “derhal bildirim” yapılmaması nedeniyle oluşan belirsizliğin de manevi tazminat gerekçesi olduğu vurgulanmıştır.

7.3. Tazminat Davası Açma Süresi

Tam yargı davası, iptal davası ile birlikte açılabileceği gibi, iptal kararı kesinleştikten sonra da açılabilir (İYUK md. 12). İptal kararının kesinleşmesinden itibaren 60 gün içinde idareye başvurulmalı veya doğrudan dava açılmalıdır. Stratejik olarak, iptal davası ile birlikte tazminat istemek (terditli dava) usul ekonomisine uygundur.

8- İleri Düzey Analiz ve Gelecek Projeksiyonu

8.1. “İstihbarat Devleti”nden “Hukuk Devleti”ne Geçiş Sancıları

Pasaport iptalleri, Türkiye’de idare hukukunun en temel gerilim hattını oluşturmaktadır: Devletin güvenlik refleksi ile hukuk devletinin belirlilik ilkesi arasındaki çatışma. 2024 AYM kararları, bu çatışmada ibreyi hukuk devletine çevirmiştir. Artık idare, “gizli bilgiye dayanarak işlem yapma” konforunu kaybetmiştir.

8.2. İdarenin Yeni Taktikleri ve Olası Yasal Düzenlemeler

AYM’nin iptal kararı sonrası yasal bir boşluk doğmuştur. Hükümetin, AYM’nin iptal gerekçelerini (hâkim kararı şartı) dikkate alarak yeni bir yasal düzenleme yapması beklenmektedir. Bu yeni düzenleme yapılana kadar, idarenin eski alışkanlıklarla (fiili tahditler, kodlar) devam etmesi durumunda, idare mahkemeleri tazminat kararlarıyla idareyi hukuka uymaya zorlayacaktır.

8.3. Bireysel Başvuru ve AİHM Boyutu

İç hukuk yolları (İdare Mahkemesi, İstinaf, Danıştay) tüketildikten sonra sonuç alınamazsa, AYM’ye bireysel başvuru yapılmalıdır. AYM, pasaport iptallerinde “özel hayata saygı hakkı” ihlali kararları vermekte (pilot karar) ve ihlalin giderilmesi için dosyayı mahkemeye geri göndermektedir. AİHM ise, İletmiş v. Turkey gibi kararlarında, keyfi seyahat yasaklarının AİHS Protokol 4’e aykırı olduğunu tescillemiştir.

Pasaport iptali ve tahdidi, basit bir idari işlemden öte, bireyin dünyayla bağını koparan ağır bir yaptırımdır. 2025 yılı itibarıyla Türk hukuku, bu yaptırımın ancak ve ancak bağımsız yargı kararıyla uygulanabileceği bir evreye girmiştir.

Hukukçular ve hak sahipleri için yol haritası nettir:

1. Sessiz Kalmayın: İdari başvuru ve dava haklarınızı süresinde kullanın.
2. AYM Kararına Dayanın: Dava dilekçelerinde AYM’nin E. 2024/112 sayılı kararını temel argüman yapın.
3. Tazminat İsteyin: İdarenin hukuka aykırı alışkanlıklarını değiştirmesi için tazminat davaları en etkili baskı aracıdır.
4. Takip Edin: Tahdit kodlarının (G, Ç, N) iptali için özel talepte bulunun, aksi halde pasaportu fiziksel olarak alsanız bile sınır kapısında sorun yaşayabilirsiniz.

Pasaport, bir imtiyaz değil, vatandaşlık hukukundan doğan bir haktır. İdari yargı, bu hakkın teminatı olarak işlev görmeye devam edecektir.

---

En Son Eklenen Yazılarımız